زبان بدن (Body Language) به سیگنالهای غیرکلامی گفته میشود که ما انسانها برای برقراری ارتباط از آنها استفاده میکنیم. به گفته کارشناسان، سیگنالهای غیرکلامی، بخش وسیعی از ارتباطات روزمره ما را تشکیل میدهند؛ چرا که حالات صورت و حرکات بدن میتوانند حجم زیادی از اطلاعات را منتقل کنند. در این نوشتار از مجله اینترنتی کمپ آرامش در پاسخ به سؤالاتی از قبیل «زبان بدن چیست؟» و «چگونه زبان بدن را بخوانیم؟» به تفسیر مفهوم هر یک از حالت های مختلف در زبان بدن میپردازیم. اگر میخواهید پیام و مفهومی که در دل حرکات و حالات بدن دیگران است را دریافت کنید از شما دعوت میکنیم که تا انتهای این نوشتار با ما همراه باشید.
مفهوم حالات صورت و چهره در زبان بدن
زبان بدن ممکن است بین ۶۰ تا ۶۵ درصد از کل ارتباطات ما را تشکیل دهد؛ بنابراین درک زبان بدن بسیار مهم است. یک لحظه به این فکر کنید که افراد فقط به کمک حالات چهره میتوانند چقدر معانی مختلفی را به شما بفهمانند!
مثلا میدانیم لبخند میتواند نشان دهنده تأیید و خوشحالی باشد و اخم نیز میتواند نشانه عدم تأیید و ناراحتی. در برخی موارد حالت چهره ممکن است احساسات واقعی ما را در مورد یک موقعیت خاص نشان دهند. مثلاً در حالی که میگویید احساس خوبی دارید، حالت صورت شما ممکن است چیز دیگری را بیان کند.
چند نمونه از احساساتی که میتوانند از طریق حالتهای چهره بیان شوند عبارتند از:
- خوشحالی
- غم
- خشم
- تعجب
- ترس
- انزجار و تنفر
- گیجی
- هیجان
- تحقیر
- میل و اشتیاق
حتی از حالت چهرهی فرد مقابل میتوانید بفهمید که آیا به آنچه که به او میگویید اعتماد و باور دارد یا بالعکس! مطالعات نشان داده است “قابل اعتمادترین حالت صورت” برای افراد شامل بالا رفتن جزئی ابروها و یک لبخند خفیف میباشد. البته همین حالت، دوستی و اعتماد به نفس را نیز نشان میدهد.
حالات چهره یکی از جهانیترین اشکال زبان بدن است؛ زیرا حالاتی که برای انتقال ترس، خشم، غم و شادی استفاده میشود، در سراسر جهان با هم مشابه است.
مطالعات میگوید، ما بر اساس چهره و حالات فرد نیز در مورد میزان هوش او قضاوت میکنیم. یک مطالعه نشان داده است افرادی که صورت باریکتر و بینیهای برجستهتری دارند، بیشتر به عنوان افراد باهوش شناخته میشوند و همچنین افرادی که دارای چهره خندان و شاد هستند نیز باهوشتر از افراد دارای چهره خشمگین به نظر میآیند.
مفهوم حالت چشم ها در زبان بدن
چشمها اغلب به عنوان «پنجرههای روح» شناخته میشوند؛ زیرا آنها میتوانند احساسات و افکار فرد را آشکار کنند. توجه به چشمها و حرکات آن نقش مهمی در ارتباط و گفتوگو با اشخاص دیگر دارد. از نشانههای رایجی که ممکن است متوجه آنها شده باشید، این است که برخی از افراد ارتباط چشمی برقرار میکنند و برخی دیگر، نگاه خود را میدزدند.
همچنین ممکن است سرعت پلک زدن و تغییرات اندازه مردمک چشمشان توجه شما را جلب کرده باشد. در این راستا هنگام بررسی زبان بدن به علائم چشمی زیر توجه کنید:
- میزان خیره بودن نگاه
- نحوه پلک زدن
- میزان تغییرات اندازه مردمک چشم
در ادامه بهصورت جداگانه به تشریح هر یک میپردازیم.
معنی نگاه خیره
وقتی فردی در حین گفتگو مستقیماً به چشمان شما خیره میشود، نشاندهنده علاقه و توجه است اما با این حال، خیره نگاه کردن و تماس چشمی طولانی مدت میتواند سبب ایجاد احساس خطر در فرد شود. از طرف دیگر قطع ارتباط چشمی و نگاههای مکرر به دور میتواند نشاندهنده این باشد که فرد حواسش پرت شده، ناراحت است و یا سعی میکند احساسات واقعی خود را پنهان کند.
مفهوم نحوه پلک زدن
پلک زدن طبیعی است، اما برای درک مفهوم نحوه پلک زدن در فرد مقابل باید به این نکته توجه کنید که آن فرد زیاد پلک میزند یا کمتر از حالت عادی پلک میزند؟ اغلب افراد، زمانی که احساس ناراحتی میکنند، سریعتر پلک میزنند. همچنین پلک زدن مکرر ممکن است نشاندهنده این باشد که فرد سعی میکند حرکات چشم خود و نگاهش را کنترل کند.
مفهوم تغییرات اندازه مردمک چشم
اندازه مردمک یک سیگنالِ ارتباطی غیرکلامی بسیار ظریف است. در حالی که عامل تغییر اندازه مردمک چشم، میزان نور است؛ اما گاهی اوقات احساسات نیز میتوانند تغییرات کوچکی در اندازه مردمک چشم ایجاد کنند.
برای مثال ممکن است عبارت «چشمهای اتاق خواب» را شنیده باشید، این عبارت برای توصیف حالت نگاهی است که یک فرد برای جذب دیگری از آن استفاده میکند. شایان ذکر است که چشمهای بسیار گشاد شده میتواند نشاندهنده علاقه و تحریک شدن فرد مقابل باشد.
مفهوم حالت لب و دهان در زبان بدن
فهم حالت لب و حرکات دهان نیز برای خواندن و درک زبان بدن ضروری میباشد. جویدن لب پایین ممکن است نشان دهنده این باشد که فرد احساس ترس، ناراحتی و یا ناامنی را تجربه میکند.
درست است که پوشاندن دهان در هنگام سرفهکردن و یا خمیازه کشیدن نشاندهنده مودب بودن است؛ اما این حرکت میتواند تلاشی برای پوشاندن نارضایتی نیز باشد.
لبخند زدن شاید یکی از بزرگترین سیگنال های زبان بدن باشد؛ اما لبخند را نیز میتوان به شکلهای مختلفی تفسیر کرد. یک لبخند ممکن است واقعی باشد اما گاهی نیز میتواند نشان دهنده شادی کاذب، کنایه و حتی بدبینی باشد.
هنگام تفسیر و ارزیابی کردن زبان بدن به این سیگنالهای لب و دهان توجه کنید:
- لبهای جمع شده
- گاز گرفتن لب
- پوشاندن دهان
- بالا و پایین کردن لبها
در ادامه بهصورت جداگانه به تشریح هر یک میپردازیم.
معنی لب های جمع شده
جمع کردن و سفت کردن لبها ممکن است نشانه بیزاری، عدم تأیید یا بیاعتمادی باشد.
معنی گاز گرفتن لب
افراد گاهی اوقات در مواقعی که نگران و مضطرب هستند، لبهای خود را گاز میگیرند.
معنی پوشاندن دهان
وقتی فرد میخواهد یک واکنش عاطفی را پنهان کند، دهان خودش رو میپوشاند تا از نشاندادن لبخند یا پوزخند جلوگیری کند.
معنی بالا و پایین کردن لب ها
تغییرات جزئی در حرکت دهان فرد نیز میتواند نشانههای ظریفی از احساسات فرد باشد. هنگامی که شخصی لبهایش را به سمت بالا میفرستد ممکن است به این معنی باشد که فرد احساس شادی یا خوشبینی میکند. از طرف دیگر دهانی که به سمت پایین کشیده شده باشد میتواند نشاندهنده غم، اندوه، عدم تأیید باشد.
مفهوم حالت دست ها و ژست ها در زبان بدن
ژستها از مستقیمترین و واضحترین سیگنالهای زبان بدن هستند. بهعنوان مثال، «اشاره کردن» و «استفاده از انگشتان برای نشان دادن اعداد» از رایجترین و قابل درکترین حرکات و ژستها هستند. مثالهای زیر چند ژست رایج همراه با معانی احتمالی آنها میباشند:
- مشت کردن دستها
- شست رو به بالا یا رو به پایین
- ژست اوکی
- علامت V با دست
در ادامه معنی هر یک از موارد فوق را مورد بررسی قرار میدهیم.
معنی مشت کردن دست ها
دستان مشت کرده در برخی از مواقع میتواند نشاندهنده خشم و در برخی مواقع دیگر میتواند نشانه همبستگی باشد.
معنی شست رو به بالا یا رو به پایین
همانطور که میدانید بالا نگه داشتن شَست نشاندهنده «تأیید» و رو به پایین نگه داشتن آن نشانه «عدم تأیید» است.
معنی ژست «اوکی»
از چسباندن انگشت شست و اشاره و ایجاد یک دایره و همچنین دراز کردن سر انگشت دیگر، میتوانیم برای نشان دادن معنی «خوب خیلی»، «خوب» و «اوکی» استفاده کنید.
با این حال در برخی از نقاط اروپا، استفاده از این سیگنال به معنی این است که «شما هیچی نیستید» و در برخی از کشورهای آمریکای جنوبی این نماد یک ژست مبتذل محسوب میشود.
معنی علامت V با دست
بلند کردن انگشت اشاره و وسط و فاصله دادنِ آنها از هم، برای ایجاد یک شکل V مانند، در برخی کشورها به معنی صلح یا پیروزی است؛ در حالی که در استرالیا و انگلستان این نماد زمانی که پشت دست به سمت بیرون باشد، معنای توهین آمیز به خود میگیرد.
مفهوم بازوها و پاها در زبان بدن
حالت پاها و بازوها نیز میتواند اطلاعات غیرکلامی زیادی را منتقل کند.
روی هم گذاشتن بازوها یا همان دست به سینه شدن میتواند نشان دهنده حالتی تدافعی باشد. کنار هم قرار دادن و جفت کردن پاها میتواند نشانه بیزاری و ناراحتی از فرد مقابل باشد.
سیگنالهای ظریف دیگری نیز وجود دارد؛ مثلاً باز کردن بازوها میتواند تلاشی برای بزرگتر به نظر رسیدن و فرماندهی بیشتر باشد. در حالی که نزدیک نگه داشتن بازو به بدن ممکن است تلاشی برای به حداقل رساندن خود یا کنارهگیری از توجه باشد.
هنگامی که در حال بررسی زبان بدن هستید، به علائم زیر، که حالت دستها و پاها میتوانند منتقل کنند، توجه کنید:
- دست به سینه بودن
- ایستادن و قرار دادن دست ها روی باسن
- قلاب کردن دست ها پشت سر
- ضربه زدن سریع با انگشتان
- پاهای ضربدری یا روی هم قرار گرفته
در ادامه معنی هر یک از موارد فوق را مورد بررسی قرار میدهیم.
معنی دست به سینه بودن
قرار دادن دستها روی هم ممکن است نشان دهنده این باشد که فرد در حالت دفاعی قرار دارد و یا میخواهد از خود محافظت کند.
معنی ایستادن و قرار دادن دست ها روی باسن
میتواند نشانهای از آمادگی، کنترل خود و یا احتمالاً نشانهای از پرخاشگری باشد.
معنی قلاب کردن دست ها پشت سر
ممکن است نشانهی این باشد که فرد احساسِ بیحوصلگی، اضطراب و یا حتی عصبانیت میکند.
معنی ضربه زدن سریع با انگشتان
میتواند نشانهای از بیحوصلگی، ناامیدی یا بیقراری باشد.
معنی پاهای ضربدری یا روی هم قرار گرفته
میتواند نشانه این باشد که فردِ مقابل به حریم خصوصی بیشتری نیاز دارد.
مفهوم حالت کلی یا پوزیشن بدن
حالت کلی نگه داشتن بدن نیز میتواند به عنوان بخش مهمی از زبان بدن شناخته شود. پوزیشن بدن میتواند اطلاعات زیادی در مورد احساسات یک فرد به ما بدهد و ویژگیهای شخصیتی مانند: اعتماد به نفس داشتن، فروتن بودن و… را منتقل کند. به عنوان مثال صاف نشستن ممکن است نشاندهنده این باشد که فرد متمرکز است و به آنچه که در حال وقوع است توجه دارد. از سوی دیگر نشستن با بدن خمیده به جلو میتواند به معنی بیحوصلگی و بیتفاوتی فرد باشد.
هنگامی که میخواهید زبان بدن فرد مقابل را بخوانید، سعی کنید به برخی از سیگنالهایی که از پوزیشن بدن او به سمت شما ارسال میشود، توجه کنید. این پوزیشنها شامل پوزیشنهای باز و بسته بدن میباشند.
پوزیشن های باز بدن
شامل باز نگه داشتن شانهها و بالاتنه و در معرض دید قرار گرفتن است که میتواند نشان دهنده دوستی، گشادهروی بودن و تمایل باشد.
پوزیشن های بسته بدن
شامل پنهان کردن بالا تنه با خم شدن به جلو و یا روی هم نگه داشتن دستها و پاها است که نشاندهنده خصومت، اضطراب و عدم دوستی میباشد.
درک مفهوم فاصله فردی یا فضای شخصی (Proxemics) در زبان بدن
آیا تا به حال برایتان پیش آمده است که وقتی کسی کمی بیش از حد، نزدیک به شما بایستد احساس راحتی نکنید؟
اصطلاح (Proxemics) که «فضای شخصی» یا «فاصله فردی» ترجمه میشود و توسط ادوارد تی هال (Edward T.Hall) ابداع شده است که به فاصله افراد هنگام تعامل با هم اشاره دارد.
همانطور که حرکات بدن و حالتهای مختلف چهره میتواند اطلاعات غیرکلامی زیادی را منتقل کنند، فاصله قرارگیری افراد نسبت به شما نیز میتواند مفاهیم مختلفی داشته باشد. ادوارد تی هال، 4 سطح از فاصله فردی که در موقعیتهای مختلف رخ میدهد را توصیف کرده است.
4 سطح فاصله فردی ادوارد تی هال
- فاصله صمیمی: 15سانتی متر تا کمتر از نیم متر
- فاصله شخصی: نیم تا یک متر
- فاصله اجتماعی: یک تا سه و نیم متر
- فاصله عمومی: سه و نیم تا 7 متر
در ادامه به توضیح هر یک از آنها میپردازیم.
فاصله صمیمی: 15سانتی متر تا کمتر از نیم متر
این فاصله فیزیکی نشاندهندهx رابطه نزدیک و یا راحتی بیشتر بین افراد است و معمولاً در بین اعضای خانواده و یا شریک زندگی، تماس صمیمانه مانند زمزمهکردن، در آغوشگرفتن و یا لمسکردن رخ میدهد.
فاصله شخصی: نیم تا یک متر
فاصله فیزیکی در این سطح اغلب در بین اقوام یا دوستان نزدیک اتفاق میافتد. هر چه افراد بتوانند در هنگام تعامل با یکدیگر، نزدیکتر به هم بایستند، میتواند نشاندهنده سطح بالای صمیمیت در رابطه آنها باشد.
فاصله اجتماعی: یک تا سه و نیم متر
این سطح از فاصله فیزیکی اغلب برای ارتباط با افرادی که با آنها آشنایی دارید، استفاده میشود.
در معاشرت با کسی که او را خوب میشناسید، مانند همکاری که چند بار در هفته او را میبینید، ممکن است در فاصلههای نزدیکتر احساس راحتی کنید؛ اما در مواردی که فرد مقابل را به خوبی نمیشناسید، مانند راننده تحویل پست که فقط یک بار در ماه او را میبینید، ممکن است در فاصله 3 متری راحتتر باشید.
فاصله عمومی: سه و نیم تا 7 متر
فاصله فیزیکی در این سطح چهارم، اغلب در سخنرانیهای عمومی استفاده میشود. صحبت کردن در مقابل یک کلاس پر از دانش آموز یا ارائه سخنرانی در محل کار نمونههای خوبی از این فاصله هستند.
لطفاً به این نکته توجه داشته باشید که سطح فاصلهای که افراد برای احساس راحتی استفاده میتوانند از فرهنگی به فرهنگ دیگر متفاوت میباشد. مثلاً مردم کشورهای لاتین تمایل دارند در هنگام تعامل با یکدیگر احساس راحتی بیشتری داشته باشند و نزدیکتر به هم بایستند، در حالی که مردم آمریکای شمالی معمولاً به فاصله بیشتری نیاز دارند.
لینک مقالات تکمیلی یا پیشنهادی
- چطور بفهمم دروغ میگه؟! – راه های تشخیص دروغ (+)
- تکنیک های تقویت فن بیان (+)
- روش های آسان خود مراقبتی – چطور حالم را بهتر کنم؟ (+)
- بهترین روش های آرام شدن ذهن (+)
- طرحواره ذهنی چیست؟ – از مشکلات طرحواره ناسازگار تا طرحواره درمانی! (+)
- تکنیک های مدیریت خشم؛ چگونه خشم و عصبانیت خود را کنترل کنیم؟ (+)
- تفاوت روانشناسی زرد و علمی (+)
سخن پایانی درباره زبان بدن
تلاش کردیم در این نوشتار پاسخ جامع و کاملی به سؤال «چگونه زبان بدن را بخوانیم؟» داده باشیم. چرا که تفسیر زبان بدن به برقراری ارتباط بهتر با دیگران و فهم بهتر آنها کمک زیادی میکند.
در نهایت اگر مطالعه این نوشتار با موضوع درک زبان بدن در مجله اینترنتی کمپ آرامش برای شما جالب و کاربردی بوده است، میتوانید آن را با دیگران به اشتراک گذاشته و نظرات خود را در قسمت کامنت برای ما بنویسید.
منابع مورد استفاده در نگارش این مقاله:
